Viêm phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi. Mỗi ngày có khoảng 2.500 trẻ tử vong do viêm phổi , đa số là trẻ dưới 2 tuổi.

Viêm phổi ở trẻ em

VIÊM PHỔI TRẺ EM

ThS. BS. Ngô Nguyễn Hải Thanh

Trung tâm điều trị bệnh hô hấp Phổi Việt

Viêm phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi. Mỗi ngày có khoảng 2.500 trẻ tử vong do viêm phổi (chiếm tỉ lệ 15% số trường hợp tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi do tất cả nguyên nhân), đa số là trẻ dưới 2 tuổi.

Đường hô hấp được chia thành 2 đoạn: đường hô hấp trên bao gồm mũi, họng, thanh quản và đường hô hấp dưới bắt đầu từ thanh quản trở xuống. Trong đó, đường hô hấp dưới có cấu trúc dạng cành cây, phân nhánh nhỏ dần và tận cùng bởi các túi phế nang, là nơi mà cơ thể thực hiện quá trình trao nhận khí oxy (hình 1). Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng tại các phế nang, các phế nang bị viêm và lấp đầy bởi dịch tiết (đàm, mủ). Vì vậy nhiễm trùng nặng sẽ ảnh hưởng đến quá trình trao đổi khí oxy và gây triệu chứng khó thở. Nguyên nhân của viêm phổi có thể do virus (siêu vi), vi trùng hoặc ít gặp hơn là nấm. Trong đó virus chiếm 80 - 85% nguyên nhân viêm phổi ở trẻ em, đặc biệt là virus cúm và virus hợp bào hô hấp. Trong nhóm vi trùng thì Phế cầu và Haemophilus influenza típ B (HiB) là hai vi trùng gây viêm phổi thường gặp nhất ở trẻ từ 2 đến 5 tuổi.

 

 
   

 

Viêm phổi ở trẻ em

Một số trẻ dễ bị viêm phổi hơn những trẻ khác. Đặc biệt những trẻ có bệnh tim hoặc bệnh phổi bẫm sinh, những trẻ sinh non tháng, nhẹ cân, hoặc trẻ suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A … có hệ thống miễn dịch yếu sẽ dễ mắc viêm phổi. Ngoài ra, còn có một số yếu tố thuận lợi khác liên quan đến môi trường sống như: hoàn cảnh kinh tế - xã hội thấp, môi trường sống đông đúc, kém vệ sinh, cha/ mẹ hút thuốc lá, khói bụi trong nhà, thời tiết lạnh …

Bệnh thường bắt đầu với các triệu chứng nhiễm siêu vi hô hấp trên như chảy mũi/ nghẹt mũi, đau họng, sốt nhẹ 2-3 ngày. Sau đó trẻ vẫn còn sốt, có thể sốt cao kèm lạnh run, ho và khó thở. Triệu chứng quan trọng trong viêm phổi mà cha mẹ có thể phát hiện được là trẻ thở khó và thở nhanh hơn mọi ngày bằng cách quan sát cử động nhấp nhô của bụng trẻ khi trẻ thở, đếm số cử động nhô lên trong 1 phút. Nhịp thở từ 60 lần/ phút đối với trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/ phút với trẻ 2 tháng - 12 tháng, từ 40 lần/ phút với trẻ 12 tháng - 5 tuổi và từ 30 lần/ phút với trẻ trên 5 tuổi được gọi là thở nhanh. Ở trẻ nhỏ, triệu chứng thường không khu trú rõ ràng chỉ ở hệ hô hấp mà có thể kèm theo triệu chứng các cơ quan khác, thường gặp nhất là các triệu chứng tiêu hóa như tiêu chảy, chướng bụng, bú hay bị ọc … Ở trẻ lớn còn có thể có triệu chứng đau ngực, vị trí tùy theo vùng phổi bị viêm và đau ngực thường tăng lên khi trẻ ho hoặc hít sâu. Ngoài ra, cha mẹ cần lưu ý đưa trẻ đến khám cấp cứu trong trường hợp trẻ có các dấu hiệu nguy hiểm như: trẻ không thể nuốt được hoặc bỏ bú, nôn ói tất cả mọi thứ, co giật, ngủ li bì khó đánh thức và tím tái.

Xét nghiệm cơ bản giúp xác định trẻ có viêm phổi bao gồm chụp phim X-quang phổi và xét nghiệm máu đánh giá tình trạng nhiễm trùng. Tùy theo mức độ nặng nhẹ, trẻ sẽ cần nhập viện và làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác. Những trường hợp nhẹ, trẻ có thể điều trị với kháng sinh dạng uống và theo dõi tại nhà, tái khám mỗi 2 ngày hoặc bất cứ khi nào xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm. Thông thường trẻ sẽ giảm sốt sau 2-3 ngày và hết sốt sau 5 ngày, nếu đáp ứng tốt, trẻ cần điều trị kháng sinh khoảng 5 - 7 ngày. Trong quá trình bệnh, trẻ vẫn ăn uống bình thường, không cần kiêng cữ và có thể cho trẻ ăn thêm một bữa sau khi trẻ khỏi bệnh. Cha mẹ cần cho trẻ uống đủ nước và làm thông thoáng mũi trẻ trước khi cho ăn/ bú.

Để phòng ngừa viêm phổi, ngoài việc giữ gìn nhà cửa và môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng, việc tiêm vaccin phòng ngừa đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp cơ thể trẻ sản xuất kháng thể chống lại một số tác nhân thường gây viêm phổi như cúm, HiB và phế cầu, sởi, ho gà. Trong đó, vaccin ngừa HiB, sởi và ho gà nằm trong chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia. Đối với vaccin ngừa cúm, trẻ từ 6 tháng - 3 tuổi cần tiêm 2 liều cách nhau 1 tháng và tiêm nhắc lại mỗi năm, trẻ trên 3 tuổi chỉ cần tiêm mỗi năm 1 liều. Đối với vaccin ngừa phế cầu chỉ tiêm cho trẻ trên 2 tuổi có các bệnh lí mạn tính (tim, phổi, thận), các bệnh lí suy giảm miễn dịch hoặc hệ thống miễn dịch yếu (trẻ không có lách hay đã cắt lách).

Bài viết gần đây

13-12-2017

Viêm tiểu phế quản thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 24 tháng tuổi, đặc biệt là ở trẻ từ 3 – 6 tháng tuổi do khoang mũi và cấu trúc đường thở nhỏ dễ bị tắc nghẽn hơn so với trẻ lớn và người lớn

26-09-2017

Bệnh Melioidosis gây ra bởi loại vi khuẩn có tên là Burkholderia pseudomallei lây nhiễm qua đường tiếp xúc các vết thương, vết trầy xước trên da hoặc uống nước nhiễm vi khuẩn.

18-07-2017

Ngoài lao phổi và ung thư phổi, dãn phế quản cũng là một trong các nguyên nhân thường gặp gây ho ra máu. Ho ra máu trong giãn phế quản là ho ra máu lượng ít, tái đi tái lại